زیورات زنان افغانستان

ذکیه نوری

زیورات افغانستان بخشی مهم از فرهنگ و هنرهای دستی این کشور است که ریشه‌ای عمیق در تاریخ، سنت و هویت مردمان آن دارد. زیورات نه‌تنها برای زیبایی و تزیین استفاده می‌شود، بلکه نمادهایی از طبقه‌ی اجتماعی، قومیت، باورهای مذهبی و فرهنگی نیز هستند.

در ادامه، نگاهی داریم به ویژگی‌ها، سبک‌ها و اهمیت زیورات در افغانستان:

• انواع زیورات افغانستان

 معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:

گوشواره‌ها (گوشوار): در اندازه‌ها و طرح‌های مختلف، از ساده تا بزرگ و سنگین.

گردنبندها: گاهی با سکه‌های نقره، مهره‌ها، فیروزه یا سنگ‌های رنگی تزیین می‌شوند.

دستبند و بازوبند: معمولاً از نقره یا برنج ساخته شده‌اند.

خاتم یا انگشتر: با طرح‌های خاص و گاهی با سنگ‌های قیمتی.

سرپوش‌ها و پیشانی‌بندها: مخصوص زنان، به‌ویژه در مناطق قبیله‌ای.

• مواد مورد استفاده

نقره: رایج‌ترین فلز در زیورات سنتی.

برنج و مس: برای ساخت زیورات ارزان‌تر.

طلا: در خانواده‌های ثروتمند یا برای مراسم خاص مانند عروسی.

سنگ‌های نیمه‌قیمتی: مانند فیروزه (از بدخشان)، لاجورد (از معادن سرپل و بدخشان)، عقیق، یاقوت و…

• سبک‌های منطقه‌ای

هر منطقه‌ی افغانستان سبک خاص خود را دارد:

هزاره‌جات: زیورات نقره‌ای با طرح‌های هندسی و منظم.

قندهار و هرات: استفاده از طلا و طرح‌های ظریف‌تر.

نورستان و بدخشان: استفاده‌ی زیاد از لاجورد و نقش‌های سنتی.

بلوچ‌ها: زیورآلات سنگین با سکه و آویزهای فلزی.

• اهمیت فرهنگی و اجتماعی

در عروسی‌ها، زیورات نقش مهمی دارند. داماد معمولاً به عروس طلا و جواهر هدیه می‌دهد.

در آیین‌های مذهبی و سنتی، پوشیدن زیور خاص رایج است.

زیورات گاهی به‌عنوان دارایی اقتصادی زنان نیز شمرده می‌شود؛ نوعی پس‌انداز و پشتوانه.

سنگ‌های محبوب در زیورات

فیروزه و یاقوت از جمله سنگ‌های قیمتی محبوب در میان زنان افغان هستند. در این زمینه می‌توان گفت:

فیروزه (لاجورد و فیروزه‌ی نیشابوری):

فیروزه سنگی‌ است که به‌ویژه در مناطق غربی و مرکزی افغانستان (و همچنین از نیشابور ایران وارد می‌شود) بسیار محبوب است.

به دلیل رنگ آبی زیبا و خاص آن، در گوشواره، گردنبند، دستبند و انگشتر به کار می‌رود.

بسیاری از مردم به فیروزه به چشم سنگی «محافظ» و «برکت‌آور» نگاه می‌کنند.

یاقوت (خصوصاً یاقوت سرخ):

افغانستان، به‌ویژه منطقه‌ی بدخشان، یکی از منابع تاریخی یاقوت است.

یاقوت نماد عشق، قدرت و زیبایی است و در بسیاری از زیورات سنتی، به‌ویژه در مراسم‌ عروسی و نامزدی استفاده می‌شود.

ویژگی‌های زیورات سنتی افغانستان:

معمولاً با نقره، طلا و گاهی فلزات دیگر ساخته می‌شوند.

ترکیب سنگ‌های قیمتی با طراحی‌های بومی (مانند گلدوزی و سکه‌های قدیمی) در آن‌ها دیده می‌شود.

استفاده از زیورات، به‌ویژه در مراسم‌ و اعیاد، بسیار رایج است.

بازار زرگری شهر کابل – شهر نو:

مکان اصلی برای خرید طلا و جواهرات اصیل.

ذکیه نوری