زندگی در حاشیه ترس: بازداشت زنان در افغانستان و سکوت سنگین جامعه جهانی

گلچهره نعیم یفتلی

در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، زنان بار دیگر به هدف نخستین سرکوب تبدیل شده‌اند. شواهد تازه از کابل حاکی از آن است که در هفته‌های اخیر، نیروهای طالبان موج تازه‌ای از بازداشت زنان را به بهانه‌هایی چون نداشتن محرم، «رعایت‌نکردن حجاب شرعی» یا حضور در اماکن عمومی، آغاز کرده‌اند. این اقدامات نه‌تنها به منزوی‌سازی بیشتر زنان انجامیده، بلکه ساختار اجتماعی، روانی و فرهنگی خانواده‌های افغان را به لرزه انداخته است.

نقشه سیستماتیک حذف زنان از فضاهای عمومی

از زمان بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱، روند حذف زنان از عرصه‌های اجتماعی در افغانستان پیوسته گسترش یافته است. محرومیت از آموزش متوسطه و عالی، منع اشتغال در ادارات دولتی و سازمان‌های غیردولتی، و محدودیت‌های شدید بر رفت‌وآمد، نشانه‌هایی آشکار از طرحی سازمان‌یافته برای عقب‌زدن زنان به درون خانه‌ها است.

در گزارشی که دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد (OHCHR) در جون ۲۰۲۳ منتشر کرد، آمده بود:

«رفتار طالبان با زنان و دختران را می‌توان نمونه‌ای از آپارتاید جنسیتی دانست؛ مجموعه‌ای از اقدامات هدفمند برای حذف، کنترل و ساکت‌کردن زنان در جامعه»

(UN Human Rights Office, 2023)

در ادامه همان سیاست‌ها، اکنون گزارش‌ها از کابل حاکی از افزایش قابل‌توجه بازداشت‌های زنان حتی در صورت رعایت پوشش، یا همراه داشتن کارت شناسایی است. این موارد اغلب بدون دلیل رسمی یا امکان پیگیری قانونی رخ می‌دهد، که خود نمونه یک ساختار فاقد پاسخ‌گویی است.

محبوس در خانه؛ بازتولید ترس در دل خانواده

افزایش بازداشت‌ها تأثیر مستقیم روانی و اجتماعی بر خانواده‌های افغان داشته است. زنان بسیاری، حتی در صورت داشتن شغل یا نیاز جدی به مراجعه درمانی، به دلیل ترس خانواده‌ها از بازداشت، در خانه‌ها محبوس شده‌اند. این پدیده، نوعی «زندان خانگی خودخواسته» ایجاد کرده که در آن ترس از مجازات، آزادی را از درون خانواده‌ها نابود می‌کند.

بر اساس گزارش یوناما (UNAMA) در جون  ۲۰۲۴، طالبان از ابتدای سال ۲۰۲۳، بیش از ۱۶۰ مورد بازداشت زنان را در کابل به دلایل «اخلاقی» انجام داده‌اند. در این گزارش تأکید شده که فقدان شفافیت، نبود دسترسی به وکیل وایجاد وحشت در خانواده‌ها، از ویژگی‌های اصلی این بازداشت ‌هاست

همین وضعیت باعث شده بسیاری از خانواده‌ها با وسواس بیشتری بر نوع پوشش، زمان خروج از خانه و مسیر رفت‌وآمد دختران‌شان را نظارت کنند؛ امری که به شدت روحیه زنان و دختران را تضعیف کرده و آنان را در حالت اضطراب دائمی نگه می‌دارد.

روایت زنان؛ شواهد بدون نام اما پر از درد

در شبکه‌های اجتماعی، ویدیوهایی از لحظه بازداشت زنان در اماکن عمومی منتشر شده که در آن‌ها زنان در حال گریه و التماس به نیروهای طالبان هستند. هرچند زمان و مکان ضبط این تصاویر دقیقاً مشخص نیست، اما بازنشر گسترده آن‌ها، ترس جمعی را تشدید کرده است.

با وجود تلاش رسانه‌ها برای کسب اطلاعات رسمی، طالبان در اغلب موارد یا پاسخ نمی‌دهند یا این اقدامات را به‌عنوان «راهنمایی اخلاقی» معرفی می‌کنند. در مصاحبه‌های اخیر با رسانه‌های بین‌المللی، سخنگوی وزارت امر به معروف طالبان، بازداشت‌ها را انکار کرده و گفته این فقط بخشی از «کمپاین توصیه به رعایت حجاب» است؛ در حالی‌که شواهد عینی خلاف آن را نشان می‌دهد.

جامعه جهانی؛ نظاره‌گر یا هم‌دست سکوت؟

در ۲۱ جون ۲۰۲۵، ریچارد بنِت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، با انتشار بیانیه‌ای در شبکه اجتماعی X (توئیتر سابق) اعلام کرد که بازداشت زنان بخشی از یک سیاست سیستماتیک سرکوب جنسیتی است و با اصول بین‌المللی حقوق بشر در تضاد کامل قرار دارد.

همان روز، نمایندگی سازمان ملل (یوناما) نیز هشدار داد که این اقدامات، منجر به انزوای کامل زنان، افزایش اضطراب جمعی، و فروپاشی اعتماد عمومی خواهد شد.

با این‌همه، واکنش عملی جامعه جهانی تاکنون از صدور بیانیه‌های رسمی فراتر نرفته است. نه تحریمی، نه پیگرد قضایی بین‌المللی ، و نه حتی شکل‌گیری یک سازوکار فشار هماهنگ دیده شده است. این انفعال، برای بسیاری از فعالان حقوق زن، به‌معنای سکوتی تأییدآمیز از سوی جامعه جهانی است.

نتیجه‌گیری: آینده‌ای در تاریکی، مگر اینکه…

مجموعه‌ رفتارها و سیاست‌های طالبان علیه زنان، نه واکنشی موقت، بلکه بخشی از ساختار حکمرانی آنان است؛ ساختاری که بر اساس کنترول، حذف، و سکوت شکل گرفته است. اگر جامعه جهانی، نهادهای حقوق بشری، و رسانه‌های بین‌المللی در برابر این وضعیت تنها به ابزارهای نمادین اکتفا کنند، بی‌تردید شاهد تثبیت آپارتاید جنسیتی در قلب آسیا خواهیم بود.

برای زنان افغانستان، خانه دیگر پناهگاه نیست؛ بلکه تبدیل به سلولی ناخواسته شده است. و تا زمانی‌که جهان نخواهد صدای آنان را بشنود، زنجیر سکوت سنگین‌تر خواهد شد.

منابع:

UN Human Rights Office. (2023). Situation of women and girls in Afghanistan.  

UNAMA (2024). Mid-Year Update on Human Rights in Afghanistan.

Statement by Richard Bennett on X, 21 July 2025.