سیستم دفاعی بدن
داکتر روح افرا نعیم
!خوانندگان محترم این مطلب
دانشمندان و بزرگان ما گفتهاند: جلوگیری و وقایه از امراض، بهتر و ارزانتر از مداوا است. بنابراین ما باید اولتر به وقایه و مدافعه بدن خود توجه کنیم، سیستم دفاعی بدن خود را بشناسیم و آن را تقویه کنیم.
خوانندگان گرانقدر! موضوع سیستم دفاعی بدن، بحث بسیار وسیع است. من بهطور بسیار خلاصه، به حد یک معلومات ساده، خدمت شما تقدیم میکنم.
سیستم دفاعی بدن چیست، کدامها اند و چگونه کار میکند؟
تعریف:
سیستم دفاعی بدن یک شبکهٔ بزرگی از اندامها، پروتئینها (آنتیبادیها)، مواد شیمیایی و گلوبولها یا حجرات سفید خون است. این سیستم با هم یکجا کار میکنند تا بدن ما را در برابر مهاجمان خارجی مانند ویروسها، باکتریها، پوپنکها و پرازیتها که سبب امراض مختلف در بدن ما میشوند، محافظت کند.
بخشهای مهم و اصلی این سیستم قرار ذیل اند:
- حجرات سفید خون
- غده طحال
- غدوات لمفاوی
- غده تیموس
- لوزهها و ادینوییدها
- مغز استخوان
- پوست و غشاهای مخاطی
- کلیهها
- آنزیمها
- کبد
- معده
- روده
۱. حجرات سفید خون سربازهای دفاعیاند که در برابر ویروسها و باکتریهای مضر و تولیدکنندهٔ مرض، مبارزه و دفاع میکنند. انواع حجرات سفید خون وجود دارد که هرکدامشان وظایف خاص خود را دارند و به ترتیب یکی بعد از دیگر وارد خدمات دفاعی میشوند و انجام وظیفه میکنند.
۲. غده طحال یا به زبان عام “طلحی” که به طرف راست شکم قرار دارد، حجرات سفید خون را ذخیره میکند و در موقع دخول جسم بیگانه مانند ویروسها و باکتریها از بدن دفاع میکند و همچنین حجرات مرده و آسیبدیده را از بین میبرد.
۳. غدوات لمفاوی که در سرتاسر بدن وجود دارند، از جمله در دو طرف گردن، کشالهٔ ران، زیر بغل و در تمام قسمتهای بدن بهطور پراگنده قرار دارند. وظیفهشان فیلتر کردن میکروبها است تا نتوانند به قسمتهای دیگر بدن سرایت کنند.
۴. غده تیموس که خیلی کوچک بوده و در قسمت بالایی سینه، زیر استخوان سینه قرار دارد. وظیفهاش شناسایی و به خاطر سپردن میکروب است تا بهسرعت بالای آن حمله کند و آن را ضعیف یا از بین ببرد.
۵. غشای مخاطی یک طبقهٔ فرششده در داخل مجرای تنفسی، مجرای بینی، داخل سیستم هضمی، سیستم تناسلی و سیستم بَولی است. وظیفهٔ این غشا ترشح مادهٔ مخاط است که داخل این سیستمها را مرطوب نگهمیدارد. ناگفته نماند که موهای داخل بینی نیز وظیفهٔ دفاعی دارند و از ورود میکروبها از طریق بینی به ششها جلوگیری میکنند.
۶. پوست اولین خط دفاعی برای دخول میکروبها در بدن است.
۷. لوزهها و ادینوییدها که در داخل دو طرف گلون و بینی قرار دارند.
۸. مغز استخوان در مرکز اسفنجی خود، حجرات اساسی و اصلی خون را میسازد. این حجرات شامل حجرات سرخ، انواع حجرات سفید و سلولهای پلاسما میباشند و روزانه میلیاردها حجرهٔ خون ساخته شده و وارد جریان خون میشوند.
سیستم دفاعی بدن دو نوع عملکرد دارد:
۱. عملکرد درست سیستم دفاعی بدن:
وقتیکه سیستم دفاعی تشخیص دهد که کدام حجره متعلق به بدن است و یا کدامیک به بدن تعلق ندارد، عملکردش درست است. زمانیکه یک میکروب داخل بدن میشود، سیستم دفاعی ساختار و رفتار میکروبها را بررسی میکند و در برابر آن آنتیبادی تولید کرده و بدن را محافظت مینماید.
۲. عملکرد نادرست سیستم دفاعی بدن:
هرگاه سیستم دفاعی نتواند یک حملهٔ موفق در برابر مهاجم یا میکروبها داشته باشد، میکروبها باعث بروز امراض میشوند. در این صورت سیستم دفاعی حمله را متوقف نمیکند و منجر به مریضیهای خودایمنی و واکنشهای آلرژیک میشود.
چه عواملی بر سیستم دفاعی بدن تأثیر منفی میگذارد و آن را ضعیف میسازد؟
تعدادی از اختلالات و کمبودیها در بدن، سیستم دفاعی را مختل میسازد.
برای مثال:
- استفادهٔ بعضی دواها
- شرایط خاص در بدن که باعث میشود سیستم دفاعی به اشتباه به حجرات سالم حمله کند
- امراض خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، دیابت (شکر) و غیره
امراضی که باعث ضعف سیستم دفاعی میشوند:
- عفونتها مانند HIV و مونونوکلئوز
- مرض سفلیس
- انواع سرطانها
- دیابت
- اختلالات خودایمنی
- کمخونیها
- بعضی دواها مانند کورتیکواستروئیدها (مشتقات کورتیزون)
چگونه سیستم دفاعی بدن خود را تقویت کنیم؟
سیستم دفاعی بدن برای قوی ماندن نیاز به تغذیهٔ سالم، محیط سالم، روان آرام، هوای پاک، استراحت کافی و زندگی متعادل دارد.
ویتامینها و منرالهای ضروری:
- ویتامین C:
آنتیاکسیدان قوی، مهم برای مبارزه با سموم و التهابات.
منابع: لیمو، نارنج، مالته، مرچ دلمه، گریپفروت، کیوی، بروکلی، توتزمینی. - ویتامین B6:
ضروری برای تولید حجرات سفید و T.
منابع: سینهٔ مرغ، گوشت، کچالو، جگر گاو، نخود، کیله. - ویتامین E:
آنتیاکسیدان قوی، مقابله با عفونتها.
منابع: جوانهٔ گندم، ماش، تخم آفتابپرست، بادام، پالک، بروکلی، کیوی. - ویتامین D3:
برای استخوان، تنظیم خلقوخو، تقویت سیستم دفاعی.
منبع اصلی: نور آفتاب (۱۰–۱۵ دقیقه در روز).
منابع دیگر: ماهی سالمون، ساردین، زردهٔ تخممرغ، شیر غنیشده.
در صورت نیاز با مشورهٔ داکتر مکمل استفاده شود.
منرالهای مهم:
زنک و سلنیوم نیز نقش حیاتی دارند (در مقالهٔ بعدی ذکر خواهد شد).
